Son Dakika

• No Posts Found

TÜRKLERDE DEVLET

Latif Yalçın
Emekli uzm. Tarih Öğretmeni

İnsanlar birarada yaşamaya başladıkları andan itibaren belirli kurallara uymaya başladılar. Önce doğayla savaşta deneyimler kazandılar, aralarında farklar ve çıkar çatışmaları oluştu. Sahip oldukları toprakları korumak adına güçlerini birleştirmeye başladılar, günümüzden 7000 yıl önce şehir devletleri oluşturdular. Kan bağına dayanan topluluklar zamanla ekonomik çıkarlar doğrultusunda birleşmeye başladılar ve millet kavramı ortaya çıktı. Millet kavramından da önce dil ortaya çıktı. Topraklarını korumak için zamanla silahlı güç olarak ordu kavramı ortaya çıktı.

Türkler daha millet kavramı ortaya çıkmadan devletler kurmaya başladılar. En meşhurları Hun Devletidir. Değişik milletlerden oluşan boylar biraraya gelerek merkezi bir devlet ortaya çıkardılar. M.Ö. 395’li yıllarda Çinle anlaşma bile yaptılar Hakim unsur Türkler olmasına rağmen Moğol, Tunguz, İran, Koreliler Hun İmparatorluğunda yer aldılar. Ortak yönleri, göçebe yaşam sürmeleri, ekonomik çıkarlarının aynı olması başta gelmektedir. Çin’e at, hayvansal ürünler, dokuma işleri, kılıç, mızrak satıyorlar, tahıl ürünleri alıyorlardı. Tarihte Türk adı ile ilk devlet Göktürk Devleti olup kuruluşu 6. yüzyıldadır. Göktürk Devleti bile yalnızca Türklerden oluşmadığı kesindir, bu yüzden ulusal devlet denemez. Göktürkler içerisinde de Moğol, İran, Tunguz boylarından bir çok savaşçı bulunuyordu. Özellikle Türk ve Moğollar aynı coğrafyada adeta kader birliği etmişler bir çok devlete de beraber sahip olmuşlardı. Moğol, Türk, Türk Moğol hep beraberdiler.

Türklerde ulusal devlet Türkiye Cumhuriyeti dışında pek görülmez. Bir anayasa bir millet ve bir toprak üçü bir arada görülmez. Birden fazla devletin bir araya geldiği konfederasyon da görülmez ama konfedere yapılar görülür.

Türklerin kurduğu devletler farklı boylar ve onların kendine münhasır olan yapılara sahip olması nedeniyle uzun yaşamamışlar. Kağan sülalesi eşit oranda haklara sahip olduğu için kardeş kavgaları hiç eksik olmamıştır. Ancak bu yapı Roma İmparatorluğundan esinlenerek zamanla değişecek ve 700 yıllık bir Osmanlı Devleti ortaya çıkacaktır. Türklerin ordu-millet özelliği ile Bizansın federe yapısı ve sağlam devlet anlayışı bir araya gelerek dünyaya hakim olan Osmanlı ortaya çıktı. Halklar yerel yönetimlerde serbest bırakılırken merkezi ordu ve merkezi devlet güçlü tutuldu. Yerel idarelerin merkeze bağlılığı vergiler ve orduya bağlıydı bunun dışında idarelerine karışılmazdı. Layos öldürür yerine Layoş getirilirdi. Kazıklı voyvoda eflaktan kovalanır yerine kardeşi atanırdı, önemli olan devlete bağlılığın devamıydı. Eyaletlerde yerel yöneticilerin çok büyük ekonomik hatta siyasi hakları bulunurdu.

Cezayir beylerbeyi, Trablusgarp yöneticisi (Garp Ocakları) Mısır hidivleri dış devletlerle anlaşma yapabilecek kadar serbesttiler.

Ekonomik açıdan Mısır Valisi Padişahtan bile zengindi. Hiç bir zaman din ve mezhep yaşantılarına karışmadı Osmanlı.

Osmanlı’da Türk birinci sınıfta sayılmazdı, devleti kuran Türkler olmasına rağmen devlet adamlarının %90’ı Türk değildi. Zaguros Paşa, Kılıç Ali Reis, Sokullu Mehmet Paşa… binlercesi Türk değildi, devşirmeydiler. Yeniçeri ordusu, Kapıkulu ordusu Türk değildi. Bunun temel nedeni devlet anlayışında zamanla Bizansın etkilerinin ön plana çıkmasıydı. Padişahların hanımları zaten kesinlikle Türk değildi bir ikisi hariç. Türklerdeki kardeş kavgaları Cem Sultan’dan sonra pek görülmez nedeni Fatih’ten itibaren Bizans Devlet adamlarının, özellikle İstanbul’un fethinden sonra müslüman olarak Osmanlı Devletine katılmaları ve Bizans gelenek göreneklerinin devlet anlayışında egemen olması gösterilebilir.

Türkiye Cumhuriyetinin üniter devlet yapısındaki gelişmeler, Başkanlık sisteminin neler değiştirdiği önümüzdeki günlerdeki yazılarımda değerlendirilecektir.

İlgili haberler

Yorum yaz

Eposta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir.

Yenisöke Gazetesi © 2015 | Her hakkı saklıdır.
Bu sitede yer alan tüm metin, resim ve benzeri içeriğin hakları Şafak Ofset Mat. Gaz. LTD ŞTİ'ye aittir.
İçerik hiçbir şekilde basılı ya da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kullanılamaz.