Geçmişimden Kırık Dökük (84 )

Devam..

Oysa ben madde başı olarak tek kelimeyi esas aldım. Bitişik yazılan birleşik kelimeleri de madde başına aldım. Ayrı yazılan birleşik kelimelerle ikileme, deyim ve tamlamaları iç maddeye yine alfabe sırasına göre düzenledim. Diğer sözlüklerde iç maddeler alfabe sırasına göre diğildir, ismin hâllerine ve tamlayan ekine göre sıralanır. Bu da bir iki sayfa süren iç maddeler arasında öğrenciye sıkıntı verir. Bütün bunları düşünerek yukarıda açıkladığım sistemi uyguladım. Kelimelerin tanımlarını da çeşitli sözlüklerden, ansiklopedilerden karşılaştıra karşılaştıra yine öğrencilerin ve halkın anlayabileceği bir dille açıklamaya gayret ettim. Hatta herkesin kelime haznesinin farklı olabileceğini hesaba katarak, bir kelime için birden çok tarifi yan yana koydum. Hem kelimenin eş ve yakn anlamlı karşılıklarını, hem de bu tarzdaki tanımları noktalı virgül ile ayırarak yan yana yazdım. Bu sözlüğün hacmini artırdı, ama herkes kendi düzeyine göre tanımı kavrayabilmeliydi. Kimi zaman tanım yeterli gelmedi, bu durumda kendi kurduğum cümlelerde bu kelimeyi kullandım. Başkalarından çok az örnek cümle aldım. 1997’de emekli olduktan sonra başladığım bu işi 2006’da bitirdim.

Sözlüğün Kapsadığı Alan

Hemen her sözlük yazan kişinin kendine has bir tekniği vardır. Benim tekniğim, Türkiye Türkçesinin geçmiş ilk yazılı belgelerden bu yana kullanılmış kelimelerini içine almak şeklinde olmuştur. Bunu biraz açıklamakta yarar var. Çünkü pek çok sözlükçü ve dilci tarafından yapıcı amaçlı olarak eleştirilmiştir. 

Türk dili eski ve köklü bir dildir. Çoğu kişilere göre beş bin yıllık geçmişi vardır. Ama biz yazılı belegelere, Orhun, Yenisey bölgesindeki yazıtlara kadar uzanabiliyoruz. Bu yazıtlardaki edebî dil ve anlatım sanatlarından yola çıkan bir çok dilci Türk dilinin bu olgunluğa ulaşması için yoğun bir kullanım ve uzun bir geçmişe sahip olması gerektiği kanaatindedir.  Dil uzmanlarınca Türk dili, geçmişten bugüne doğru şöyle bir aşama dizisine tabi tutulur: 

a) Ana Türkçe,

 b) Eski Türkçe, 

c) Orta Türkçe, 

ç) (Türkiye Türkçesi için) Eski Anadolu Türkçesi, 

d) Osmanlı Türkçesi,

 e) Günümüz Türkiye Türkçesi... 

Bu arada diğer Türk topluluklarının Türkçelerinden burada söz etmem gereksiz olur ve çok uzar. Benim sözlüğüm Türkiye Türkçesi üzerine olduğundan bu sıralamayı yapmak durumundayım. Ana Türkçe hakkında sadece kelimelerin gelişimi üzerinden hareketle bir şeyler söyleyebiliyor uzmanlar. 

Eski Türkçe ile Orhun - Yenisey bölgesi yazıtları ve Uygurlar döneminde yazılmış dinî eserlerin dilini kasdediyoruz. Orta Türkçe ise Türkler Müslüman olduktan sonraki döneme aittir. Eski ve Orta Türkçe ortaktır. Bütün Türk boylarının ortaklaşa kullandıkları Türkçedir. Orta Türkçeyi en çok kullanan ve geliştirenler Uygurlar ve devamları olan Karahanlılardır. Bu dönemde Oğuzların henüz bir yazılı belgeleri yoktur. Onlar ancak Batıya göçüp İran, Azerbaycan üzerinden Anadolu’ya gelirken bu ihtiyacı duymuşlar ve yazılı belgeler bırakmaya başlamışlardır. Elbette bu yazılı belgeler de Eski Türkçeye dayanıyordu. Mısır ve Karadeniz’in kuzey ve doğusunu egemenlikleri altına alan Kıpçaklar, Kıpçak Türkçesini geliştirirken Anadolu’ya yerleşen Oğuzlar da Anadolu’da eski Anadolu Türkçesi dediğimiz ve bugünkü dilimize esas olan Türkçeyi kullanmışlar, geliştirmişler ve eserler vermişlerdir. Osmanlı İmparatorluğu kurulunca da bu gelişme devam etmiş ve Cumhuriyetle beraber günümüze kadar gelmiştir. 

Sözlükte karışıklık yaratmaması için ben Eski ve Orta Türkçe kelimelerini “Eski Türkçe” olarak ele aldım. Bu durumda 13-14. yy. kadar olanları Eski Türkçe, Beylikler Dönemine ait olanları (İstanbul’un fethine kadar) Eski Anadolu Türkçesi, İmparatorluk dönemine ait olanları Osmanlı Türkçesi olarak isimlendirdim. Bu arada yerel sözcüklerin de önemini bildiğim için çok yaygın olan veya kökenine açıklık getirebildiğimiz kelimeleri sözlüğe dâhil ettim. Yani istedim ki Türk dilinin başlangıcından günümüze kadar kullanılmış olan kelimelerini bir kitapta toplayayım. 

Devam edecek

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Yaşar Çağbayır - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak YeniSöke Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan YeniSöke Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler YeniSöke Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı YeniSöke Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Anket Covid-19 döneminde Söke belediyesi hizmetlerinden memnuniyet düzeyiniz nedir.