Cuma Sohbeti: İslamda 4 halife devri özetlemesi

Mustafa Uluçay
Mustafa Uluçay

Aziz sohbetdaşlarım, Nebi-i Resulümüz Hz. Muhammed Aleyhisselâm’ın 23 yıllık Risalet dönemi  sona erdikten sonra yaşı 63’ü bulmuş ve artan rahatsızlıkları sonucunda Milâdi 633 tarihinde vefat etmiştir. Vefatından önce rahatsızlığında kendisinden sonra Müslümanlara Liderlik/yöneticilik yapacak birini bırakmamış. Bu konuda herhangi bir işarette ve tavsiyede de bulunmamış, yakınındaki ashabı bunu beklemişler ve son nefesine kadar ummuşlar. Lâkin, onun ağzından bu konuyla ilgili hiçbir isim çıkmayınca Ashab Hz. Peygamberin naaşını öylece bırakıp dağılmışlar. Orada sadece Hz. Ali kalmış. Müslümanlar Lidersiz kaldı diye Muhacirleri oluşturan Mekkeli Kureyşliler bir tarafta, Ensarı oluşturan Medineliler başka bir tarafta toplanıp liderlik tartışmalarına başlamışlar. Sonra bu bölünme doğru bulunmayıp iki gurup bir araya gelmiş, bir lider sizden bir lider bizden olsun demişler. Bu konuda tartışmalar hararetlenince, Hz. Ömer, Hz. Ebubekir’e biat ettiğini söyleyip, Emirin/Liderin Kureyş’ten olması Müslümanların birliğini sağlaması açısından daha uygun olur denmiş. Bu durumu tasvip edenlerin de desteğiyle Hz. Ebubekir’in Emirliğinde karar kılınmış. Hz. Peygamberin defin işiyle Hz. Ali meşgul olmuş ve Nebimiz Aleyhissalâtü vesselâmı vasiyeti gereği vefat ettiği yere Hane-i Saadetlerine defnedilmiştir. Bu arada, Hz. Ali yapılan o hilafet tartışmalarında bulunmamıştır ve görüşü de alınmamıştır.

Dolayısyla Hz. Ebubekir’in Emirel-Mü’minliği çevreye duyurulmuş ve kendisine bütün Müslümanların Aşiret Reisleri gelip biat etmeleriyle Hz. Ebubekir’in Halifeliği kabul edilmiş. Ancak, iman esasları kalplerine tam yerleşmeyen bazı aşiretler, biz namaz kılarız ama zekât vermeyiz itirazıyla isyan etmişler. Hz. Ebubekir namazla zekâtın ayrılamayacağını ve dinin bütün emirlerine uyulması ve yasaklarından da kaçınılması gerektiğini söyleyip, o itirazı yapanların üstüne ordular gönderip itaati ve emniyeti sağlamıştır. Ama, ömrü daha fazla vefa etmediğinden 2 yıl üç ay ve 15 gün yaşayıp vefat etmiştir. Vefatından önce çevresinde bulunanlara Hz. Ömer’e biat etmelerini söylemiş ve sonra dârı beka eylemiş, cenazesi Hz. Peygamberin ayak ucuna defnedilmiştir. Hz. Ömer Hilâfet görevini alınca herkese bir ciddiyet gelmiş, ihtilâflar ortadan kalkmış, irtidat edenler sinmiş, çevrede herkes Hz. Ömer’e biat etmiş, devlet idaresine otorite hakim olmuş. Haksızlığa müsamahası olmayan ve zamanla adâletiyle dünyaya ün salan ve fütühata ağırlık veren Hz. Ömer, İran’ı fethederek Medine İslâm devletinin sınırlarını genişletmiş. 10 yıl 6 ay ve birkaç gün Hilâfet’inden sonra bir kişinin saldırısı ile şehit olmuştur. Hz. Ebubekir’in ayak ucuna ve Hz. Nebimizin yanına defnedilmiş. Vefatından önce çevresindekilerin ısrarına rağmen hilâfet için bir isim söylememiştir.

Hz. Ömer çevresinde Muhacirden ve Ensardan 5-6 kişiye görev verip Halifelerini seçmelerini tavsiye etmiş ve onlar da  Hz. Osman’ı seçmişlerdir. Hz. Osman, Hz. Ömer’in tam aksi yumuşak huylu, sakin ve mülâyim bir kişiliğe sahipti. Dolayısıyla onun zamanın da kavmiyetçilik ve Emevi Hanedanı harekete geçti ve birçok önemli derecedeki görevleri paylaştılar. Adam kayırma, iltimas, rüşvet ve haksızlıklar arttı. Dedikodu, fitne fücur yayıldı, Hz. Osman bunların hakkından gelemez oldu. Halk arasında tartışmalar, atışmalar, kavga ve dövüşler başladı, sonuçta Hz. Osman da şehit edildi. 12 yıl 2 ay halifelik yaptı. Medine’de Yahudi kabristanlığında boş bir yere defnedildi. Hz. Osman zamanında başlayan kargaşalıklar günden güne arttı, insanlar guruplara ayrıldı. Bu hengamede Hz. Ali Halife seçildi ama Emevi Hanedanı işi iyice azıttı, Şam Valisi Muaviye olayı savaşa götürdü. Bu arada Hz. Aişe de ayrı bir cephe açtı, Muaviye ile Hz. Ali arasında Sıffin  savaşı olurken, Cemel Vakası da Hz. Aişe ile, Hz. Ali arasında idi. Bu karışıklıkta da Hz. Ali Şehit edildi. Zaten daha önce Hakem olayı entrikasıyla Halife seçildiğini söyleyen Muaviye, Hz. Ali de şehit olunca meydan ona kaldı ve her tarafa Halifeliğini ilân ettirdi. Hz. Ali 5 yıl halifelik yaptı. Sonuç olarak dört Halifenin toplam hilâfeti 29 yıl ediyor, bundan sonra Emevi Devleti saltanatı başlıyor. 4 Halife devrini haftaya biraz daha açmaya çalışacağım. Şimdilik hoşça kalınız aziz sohbedaşlarım.

- YeniSöke Gazetesi, Mustafa Uluçay tarafından kaleme alındı
https://yenisokegazetesi.com/makale/5608751/mustafa-ulucay/cuma-sohbeti-islamda-4-halife-devri-ozetlemesi